Ergotherapie

Ergotherapie is een paramedische behandelmethode die mensen helpt om (weer) zo zelfstandig mogelijk te functioneren in het dagelijks leven, ondanks lichamelijke, psychische of cognitieve beperkingen. Het draait om praktische oplossingen die aansluiten bij iemands leefstijl, gewoontes en omgeving.

• Onze werkwijze > 
• Neurologische aandoeningen >
• Oncologische klachten >
• Psychische klachten >
• Reumatische aandoeningen >
• Arbeid gerelateerde klachten >
• Kwetsbare ouderen >
• Ehlers-Danlos syndroom (EDS) >

Wat doet een ergotherapeut?

Een ergotherapeut begeleidt mensen bij dagdagelijkse activiteiten die belangrijk voor ze zijn, zoals:

• Zichzelf verzorgen (aankleden, wassen, koken)
• Wonen (gebruik van de woning, huishouden, gebruik van hulpmiddelen)
• Werken of studeren
• Vrije tijd invullen (hobby’s, sociale contacten)

De focus ligt op wat iemand wíl en moet doen, en hoe dat ondanks beperkingen tóch mogelijk kan worden gemaakt.

Zelfstandig thuis functioneren

• Hoe kan ik mezelf blijven aankleden/wassen ondanks pijn of stijfheid?
• Welke hulpmiddelen kunnen mij helpen bij het koken of schoonmaken?
• Hoe kan ik veilig blijven wonen nu ik slechter ter been ben?

Cognitieve problemen (denkvermogen)

 Hoe kan ik beter omgaan met geheugenproblemen of concentratieverlies?

• Hoe kan ik mijn dag beter structureren?
• Hoe kan ik mijn werk of studie weer oppakken na hersenletsel of burn-out?

Werk & re-integratie

• Hoe pak ik mijn werk weer op na ziekte of letsel?
• Hoe kan ik mijn werkplek beter inrichten (ergonomisch)?
• Hoe verdeel ik mijn energie over de werkdag?

Chronische pijn of vermoeidheid

 Hoe kan ik beter omgaan met geheugenproblemen of concentratieverlies?

• Hoe kan ik mijn dag indelen zonder over mijn grenzen te gaan?
• Hoe leer ik beter luisteren naar mijn lichaam?
• Hoe kan ik blijven doen wat ik belangrijk vind, ondanks de pijn?

1. Dagelijkse handelingen (ADL)

• Lukt het nog om jezelf te wassen, aan te kleden, eten te maken?
• Hoeveel hulp is er nodig?
• Zijn er hulpmiddelen of trucjes die dit makkelijker kunnen maken?

2. Bewegings­mogelijkheden en spierkracht

• Hoe beweegt iemand? (bijv. met één verlamde zijde na een CVA)
• Is er spasticiteit, tremor, of verminderde coördinatie?
• Welke bewegingen zijn (on)mogelijk, en wat kan geoefend worden?

4. Vermoeidheid & energiebalans

• Hoe snel raakt iemand uitgeput?
• Hoe kan de dag beter worden ingedeeld
• Hoe leer je grenzen herkennen en rustmomenten inbouwen?

5. Zitten, liggen, slapen en transfers

• Is de houding goed tijdens zitten of liggen?
• Lukt het om veilig in/uit bed of stoel te komen?
• Is er risico op doorligplekken?

7. Zelfredzaamheid en participatie

• Hoe is het met sociale contacten?
• Kan iemand nog werken of hobby’s uitvoeren?
• Wat is er nodig om deel te blijven nemen aan het leven?

Zelfzorg en dagelijkse routines

• Hoe lukt het aankleden, douchen, eten bereiden?
• De therapeut kijkt of er hulpmiddelen of technieken zijn om handelingen makkelijker en veiliger te maken (zoals een het toepassen van cue’s, inzet en gebruik van hulpmiddelen zoals aangepaste bestek).

Beweging en motoriek 

• De ergotherapeut analyseert fijne motoriek (zoals schrijven of knoopjes dichtdoen) en grove motoriek (zoals transfers of lopen).
• Er worden strategieën aangeboden, bijvoorbeeld:
  • Cueing: gebruik van ritme of visuele signalen om bewegingen te starten (handig bij freezing).
  • Structureren van handelingen: 1 taak tegelijk i.p.v. multitasken.

Veiligheid en woningaanpassingen

• De woning wordt beoordeeld op risico’s: gladde vloeren, trappen, drempels.
• Aanpassingen kunnen geadviseerd worden: wandbeugels, douchestoel, traplift, looproutes.
• Er kan ondersteuning geboden worden bij het realiseren van de juiste hulpmiddelen en aanpassingen.

Participatie en zingeving

• Wat vindt de persoon belangrijk om te blijven doen? Hobby’s, sociaal leven, vrijwilligerswerk?
• De ergotherapeut zoekt naar mogelijkheden om die activiteiten te behouden of weer op te pakken, eventueel met hulpmiddelen of aangepaste aanpak.

Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS)

• Wat wordt bekeken: Progressieve spierzwakte, vermoeidheid, verlies van handfunctie en slikproblemen.
• Wat doet de ergotherapeut:
  • Advies over hulpmiddelen (aangepaste stoel, spraakhulpmiddel, aanpassingen in huis)
  • Oefenen met alternatieve manieren om handelingen uit te voeren
  • Energie verdelen over de dag (omgaan met vermoeidheid)
  • Tijdige voorbereiding op toekomstige zorgbehoeften

Dementie (zoals Alzheimer)

• Wat wordt bekeken: Verlamming van lichaamsdelen onder het laesieniveau, afhankelijkheid bij transfers en zelfzorg.
• Wat doet de ergotherapeut:
  • Oefenen van ADL met hulpmiddelen (rolstoel, aankleedtechnieken, badkameraanpassingen)
  • Advies over houding, drukverdeling (voorkomen van doorligplekken)
  • Aanpassingen van woonomgeving en werkplek
  • Bevorderen van zelfstandigheid en zelfvertrouwen

Herseninfarct / Hersenbloeding (CVA)

• Wat wordt bekeken: Verlamming, spraakstoornissen, geheugenproblemen, verminderde planning of aandacht.
• Wat doet de ergotherapeut:
  • Opnieuw leren van dagelijkse handelingen (bijv. aankleden met één hand)
  • Cognitieve revalidatie (omgaan met aandacht/geheugenproblemen)
  • Energieverdeling en prikkelverwerking
  • Begeleiding bij terugkeer naar huis of werk

Niet-aangeboren hersenletsel (NAH, bijv. door ongeval)

• Wat wordt bekeken: Fysieke en mentale gevolgen van trauma, zoals gedragsverandering, overprikkeling, vermoeidheid.
• Wat doet de ergotherapeut:
  • Aanleren van nieuwe manieren om alledaagse taken uit te voeren
  • Omgaan met overprikkeling en vermoeidheid
  • Structureren van de dag en omgeving
  • Ondersteuning bij re-integratie op school of werk

Multiple Sclerose (MS)

• Wat wordt bekeken: Vermoeidheid, wisselende belastbaarheid, spierzwakte, cognitieve klachten.
• Wat doet de ergotherapeut:
• • Energieverdelingsstrategieën aanleren (zoals het ‘lepeltheorie’ principe)
  • Advies over ergonomie en hulpmiddelen
  • Ondersteunen bij wisselende symptomen (slapende benen, wazig zien)
  • Leren omgaan met onzichtbare klachten zoals cognitieve overbelasting

1. Omgaan met vermoeidheid (kanker gerelateerde vermoeidheid)

• Een van de meest voorkomende en slopende klachten bij kanker.
• De ergotherapeut helpt met:
  • Energieverdeling (leren omgaan met grenzen)
  • Dagstructuur aanpassen (wat moet echt, wat kan anders?)
  • Inzicht krijgen in belasting vs. belastbaarheid
  • Slim plannen van activiteiten en rustmomenten

2. Zelfzorg & dagelijks functioneren (ADL)

• Moeite met aankleden, koken, schoonmaken of andere activiteiten door zwakte of pijn.
• Oefenen van taken of zoeken naar hulpmiddelen/aanpassingen (bijv. douchestoel, grijper, aangepaste keukengerei)
• Herwinnen van zelfvertrouwen in dagelijkse handelingen

4. Werkhervatting & rollen in het dagelijks leven

• Terugkeer naar werk, opvoeding, hobby’s, sociale activiteiten — alles kan anders voelen na kanker.
• Begeleiding bij het geleidelijk opbouwen van activiteiten
• Ondersteuning bij communicatie met werkgever en re-integratie

5. Pijn, stijfheid of bewegingsbeperking

• Na bijvoorbeeld een borstoperatie of bestraling kunnen er bewegingsklachten zijn.
• Adviezen over houding, ergonomie, en oefeningen die niet te belastend zijn

Voorbeeldvragen aan de ergotherapeut bij kanker:

• “Ik ben constant moe, hoe kan ik mijn energie beter verdelen?”

• “Ik wil weer zelfstandig boodschappen doen, maar ik durf niet goed.”

• “Hoe pak ik mijn werk weer op zonder over mijn grens te gaan?”

• “Ik vergeet steeds dingen sinds de chemo, wat helpt?”

  • Tijdens behandeling (om zoveel mogelijk zelfstandigheid te behouden)
  • Na behandeling (herstellen van balans)
  • Bij palliatieve zorg (gericht op comfort, rust en betekenisvol bezig zijn)

1. Behouden van zelfstandigheid en regie

• Mensen willen vaak zo lang mogelijk zelf doen wat ze kunnen.
• De ergotherapeut helpt met:
  • Technieken om jezelf aan te kleden of te wassen, ondanks verminderde kracht
  • Hulpmiddelen (bijv. toiletverhoger, rolstoel, bedbeugel)
  • Energiebesparende manieren om dagelijkse taken aan te pakken

2. Comfort en houding

• Pijn, kortademigheid en vermoeidheid kunnen dagelijkse handelingen zwaar maken.
• De ergotherapeut kijkt naar:
  • Optimale houding in bed of stoel om drukplekken, pijn of benauwdheid te verminderen
  • Aanpassingen om liggen/zitten comfortabeler te maken
  • Gebruik van positioneringskussens, hoog-laagbedden, of speciale matrassen

4. Begeleiden van mantelzorgers

• Advies en begeleiding voor partners/familie:
  • Hoe help je iemand veilig en zonder overbelasting?
  • Hoe ondersteun je bij transfers, wassen, eten?
  • Wat kun je doen als iemand niet meer goed kan communiceren?

5. Voorbereiding op het verloop van de ziekte

• Ergotherapeuten denken vooruit:
  • Wat is nú belangrijk, en wat is er straks nodig?
  • Welke hulpmiddelen zijn zinvol om tijdig aan te vragen?
  • Hoe pas je de woonomgeving aan voor comfort en veiligheid?

Voorbeeldvragen van cliënten in de palliatieve fase:

• “Ik wil graag zelf naar het toilet blijven gaan. Hoe kan dat veilig?”

• “Ik kan niet meer lekker zitten in bed. Wat helpt tegen de pijn in mijn rug?”

• “Ik ben zo snel moe. Hoe kan ik mijn energie verdelen over de dag?”

• “Ik wil nog één keer naar buiten. Kan dat in een rolstoel?”

1. Structuur aanbrengen in het dagelijks leven

• Bij depressie, burn-out, angst of schizofrenie valt vaak de dagstructuur weg.
• De ergotherapeut helpt om opnieuw ritme en overzicht te creëren:
  • Dagindeling maken
  • Bouwen aan routine
  • Opdrachten verdelen in kleine, haalbare stappen

2. Omgaan met energiemanagement & prikkels

• Veel mensen met psychische klachten zijn snel overprikkeld of uitgeput.
• De ergotherapeut helpt met:
  • Inzicht krijgen in belastbaarheid
  • Leren plannen van rustmomenten
  • Balans vinden tussen doen en herstellen

4. Omgaan met concentratie- en planningsproblemen

• Bij ADHD, autisme, depressie of trauma is plannen of focussen lastig.
• De ergotherapeut biedt tools zoals:
  • Planningsmethodes
  • Gebruik van geheugensteuntjes of timers
  • Visuele ondersteuning (weekplanners, stappenlijsten)

5. Zingeving en betekenisvolle activiteiten

• Wat geeft energie, plezier of voldoening? Veel mensen verliezen dit bij psychische klachten.
• Samen wordt gekeken naar:
  • Activiteiten die passen bij wie iemand is
  • Nieuwe invulling geven aan vrije tijd of werk
  • Werken aan hernieuwd zelfvertrouwen

Voorbeeldvragen van cliënten:

• “Ik ben de hele dag thuis, maar krijg niks gedaan. Hoe doorbreek ik dat?”
• “Ik wil weer naar school, maar hoe bouw ik dat rustig op?”
• “Hoe verdeel ik mijn energie zonder uitgeput te raken?”
• “Ik durf niet meer naar de supermarkt, kun je mee?”

1. Leren omgaan met pijn en vermoeidheid

• Reuma gaat vaak gepaard met chronische pijn en energieverlies.
• De ergotherapeut helpt bij:
  • Het plannen van rustmomenten
    
  • Energieverdeling (belasting vs. belastbaarheid)
  • Slim omgaan met pieken en dalen in klachte

2. Adviseren over hulpmiddelen en ergonomie

•  Pijnlijke of stijve gewrichten kunnen dagelijkse taken lastig maken.
• De ergotherapeut adviseert en traint in het gebruik van hulpmiddelen, zoals:
  • Aanpasbare pennen, knopenhaken, potopeners
  • Ergonomisch bestek of douchestoelen
  • Spalken of braces voor gewrichtsbescherming
  • Verhogingen voor stoelen of toilet

4. Behouden of herwinnen van zelfstandigheid (ADL)

• Samen oefenen met aankleden, koken, werken, huishouden enz.
• Aanleren van andere manieren om handelingen uit te voeren die minder belastend zijn

5. Aanpassingen in huis of op het werk

• Denk aan:
  • Steunbeugels in de badkamer
  • Aanpassingen in de keuken voor koken zonder overbelasting
  • Werkplekergonomie: juiste stoel, muis, bureauhoogte

Voorbeeldvragen van mensen met reuma aan de ergotherapeut:

• “Hoe kan ik makkelijker potten openen of aankleden met pijnlijke handen?”
• “Ik wil graag blijven werken, maar het lukt niet meer zoals vroeger.”
• “Hoe kan ik mijn energie beter verdelen over de dag?”
• “Wat helpt tegen pijn in mijn rug tijdens huishoudelijk werk?”

1. Analyseren van werk gerelateerde problemen

• Samen in kaart brengen:
  • Waar ontstaan klachten? (houding, werkdruk, omgeving, communicatie?)
  • Welke taken lukken niet meer of kosten te veel energie?
  • Wat zijn je sterke punten en grenzen?

De ergotherapeut kijkt altijd taakgericht én persoonsgericht.

2. Begeleiding bij werkhervatting (re-integratie)

• Ondersteuning bij terugkeer naar werk na uitval (bijv. burn-out, blessure of ziekte)
• Stapsgewijs opbouwen van taken en werkuren
• Contact met werkgever/bedrijfsarts als nodig
• Leren grenzen aangeven en omgaan met werkdruk

4. Omgaan met stress en overbelasting

• Stress of burn-out? Dan helpt de ergotherapeut met:
  • Structuur en dagindeling
  • Energieverdeling en prikkelbeheersing
  • Plannen van herstelmomenten
  • Opbouwen van belastbaarheid (mentaal en fysiek)

5. Aanleren van vaardigheden

• Denk aan:
  • Time-management
  • Prioriteiten stellen
  • Efficiënt werken zonder overbelasting
  • Communicatie en assertiviteit (grenzen aangeven)

Voorbeeldvragen van cliënten:

• “Ik zit de hele dag achter de computer en heb veel pijn in mijn nek, wat kan ik aanpassen?”
• “Ik wil weer aan het werk na een burn-out, maar hoe bouw ik dat op?”
• “Ik heb moeite met focussen en deadlines halen sinds ik ziek ben geweest.”
• “Thuiswerken lukt niet goed, ik word snel afgeleid en moe.”

1. Behouden van zelfredzaamheid (ADL)

• Zelfzorg: De ergotherapeut helpt ouderen om hun zelfredzaamheid in het dagelijks leven te behouden, zoals aankleden, wassen, koken, boodschappen doen.
  • Bijvoorbeeld: aanpassingen in de badkamer (douchestoelen, beugels), hulp bij aankleden (verlengde grijper of aankleedstok), of het gebruik van aangepast bestek en keukengerei.

2. Veiligheid in huis

• Ouderen hebben vaak meer valrisico’s door verminderde mobiliteit, zicht of balans.
  • De ergotherapeut maakt een huisbezoek om te kijken naar valrisico’s en maakt aanbevelingen voor aanpassingen in de woning, zoals:
    • Verlichting, antislipmatten, beugels, verhogingen van meubels
    • Drempelhulp of het verplaatsen van meubels voor gemakkelijker doorlopen
    • Veiligheid in de badkamer (douche- en toiletbeugels)

4. Cognitieve achteruitgang

• Ouderen kunnen te maken krijgen met cognitieve problemen (bijvoorbeeld door dementie of beginnende Alzheimer).
  • De ergotherapeut helpt met:
    • Het aanleren van strategieën om dagelijkse activiteiten te blijven uitvoeren ondanks geheugenproblemen (bijvoorbeeld geheugensteuntjes, routines).
    • Creëren van een structuur in de dag (gebruik maken van visuele hulpmiddelen zoals kalenders of to-do lijsten).
    • Advies over veiligheid in de woning, bijvoorbeeld het vermijden van verwarring door het labelen van deuren en opbergkasten.

5. Mobiliteit en mobiliteits­problemen

• Als ouderen moeite hebben met lopen, opstaan uit stoel of bed, kan de ergotherapeut oefenen en hulpmiddelen aanreiken.
  • Gebruik van rolstoel, rollator, wandelstok om de mobiliteit te vergroten
  • Advies over veilige transfers (van bed naar stoel, toilet, bad)

7. Palliatieve zorg

• In de laatste levensfase helpt de ergotherapeut bij het behouden van comfort, zelfstandigheid en waardigheid.
  • Pijnmanagement en comfort bevorderen door aanpassingen aan de woning en hulpmiddelen.
  • Helpen bij mobiliteit en posities om drukplekken en ongemakken te voorkomen.

Voorbeeldvragen van kwetsbare ouderen:

• “Ik val steeds, hoe kan ik mijn huis veiliger maken?”
• “Ik heb moeite met aankleden door stijve gewrichten, wat helpt?”
• “Ik vergeet vaak dingen, hoe kan ik mijn dag beter organiseren?”
• “Ik wil weer naar buiten, maar ik durf niet meer zonder rollator.”

1. Gewrichts­bescherming en stabilisatie

• Hypermobiliteit (overmatige gewrichtsbeweging) is een kenmerk van EDS en kan leiden tot gewrichtsinstabiliteit, verrekkingen, uit de kom gaan of zelfs ontwrichtingen.
  • De ergotherapeut kan technieken aanleren om gewrichten te beschermen en versterken, zoals het gebruik van steunbanden, braces of spalken.
  • Training in veilige bewegingstechnieken (bijvoorbeeld hoe te tillen zonder de gewrichten te belasten) en het vermijden van overbelasting.
  • Lichamelijke oefening voor het versterken van de spieren rondom gewrichten om stabiliteit te bevorderen.

2. Pijnmanagement

• EDS gaat vaak gepaard met chronische pijn, vooral in de gewrichten en spieren.
  • De ergotherapeut kan helpen bij het plannen van rust- en activiteitenschema’s (energieverdeling).
  • Gebruik van hulpmiddelen die de belasting op gewrichten verlagen, zoals aangepaste stoelen of bedden, en helpen bij het verlichten van pijn.
  • Het aanleren van ontspanningstechnieken om pijn te verlichten en stress te verminderen (zoals ademhalingsoefeningen of meditatie).

4. Hulpmiddelen en aanpassingen in de omgeving

• Aangepaste hulpmiddelen kunnen de zelfredzaamheid vergroten:
  • Grijpers om dingen op te pakken zonder de gewrichten te belasten.
  • Aangepaste bestekken of keukengerei om gemakkelijker te eten en te koken.
  • Stoelen, bedden of douchehulpmiddelen om comfortabel en veilig te zitten of liggen.
  • Kleding met ritsen, haaksluitingen of elastische banden om het aankleden te vergemakkelijken zonder kracht of pijn.

5. Cognitieve en emotionele ondersteuning

• EDS kan invloed hebben op de geestelijke gezondheid door de constante fysieke problemen, onvoorspelbare symptomen en vaak lange zoektocht naar diagnoses.
  • De ergotherapeut biedt ondersteuning in het omgaan met onzekerheid, stress, en het vinden van een balans tussen fysieke en emotionele welzijn.
  • Het aanleren van copingstrategieën om om te gaan met chronische pijn en beperkingen, en het versterken van zelfvertrouwen.

7. Toegankelijkheid in de dagelijkse omgeving

• Zelfstandig wonen kan een uitdaging zijn voor mensen met EDS, vooral door mobiliteitsbeperkingen.
  • De ergotherapeut kan een huisbezoek doen om te kijken naar mogelijke aanpassingen en tips voor toegankelijkheid, zoals het aanpassen van de keuken, badkamer, of het gebruik van mobiele hulpmiddelen (rolstoel, wandelstok, etc.).

Voorbeeldvragen van cliënten met EDS aan de ergotherapeut:

• “Ik heb constant pijn in mijn schouders en ellebogen, wat kan ik doen om dit te verlichten?”
• “Hoe kan ik veilig mijn dagelijkse taken doen zonder mijn gewrichten te overbelasten?”
• “Ik ben altijd moe door de pijn, hoe kan ik mijn energie beter verdelen over de dag?”
• “Welke hulpmiddelen kan ik gebruiken om mezelf te ondersteunen bij het koken zonder mijn gewrichten te belasten?”